بهرنامهی سیاسیی لیستی گۆڕان بۆ ههڵبژاردنهکانی ئهنجومهنی نوێنهرانی عێراق ئازاری 2010
تهوهری یهکهم: ئامانجه سیاسییه گشتییهکان
1- پتهوکردنی پرهنسیپهکانی سیستمی دیمۆکراتیی فیدراڵی لهسهر بنچینهی شهراکهتی راستهقینه لهنێو پێکهاتهکانی گهلی عێراق دا له بوارهکانی بهڕێوهبردنی دامودهزگاکانی دهوڵهتی فیدراڵی و وهرگرتنی بڕیاره ستراتیجییهکان و دابهشکردنی سامان به شێوهیهکی عادیلانه.
2- دامهزراندنی ئهنجومهنی فیدراڵی و کاراکردنی بهجۆرێک ببێته مایهی زامنکردنی مافی ههرێمهکان و دابهشکردنی سهڵاحیات له نێوان دهسهڵاتی فیدراڵی و ههرێمهکاندا.
3- فۆرمۆلهکردنهوهی دامهزراوهکانی دهوڵهتی فیدراڵی بهگوێرهی دهستوری عێراق و پێوهره نوێیهکان و بهشداریپێکردنی عادیلانهی خهڵکی عێراق لهو دهزگاو دامهزراوایانهدا بهبێ جیاوازی و، پێکهێنانی ئهنجومهن و دامهزراوه فیدراڵییه باڵاکان دور له شوێنکهوتهیی و بهشبهشێنهی حیزبی و دهستهگهریی تهسک.
4- چهسپاندنی دهسهڵاتی یاسا و پتهوکردنی سهرهتای جیاکردنهوهی دهسهڵاتهکانی یاسادانان و جێبهجێکردن و دادوهری له یهکتری و، رێزگرتن له سهربهخۆیی قهزا و کاراکردنی رۆڵی دادگای فیدراڵی، دور له بهشبهشێنهی حیزبی و دهست تێوهردانی سیاسی.
5- دیاریکردنی دهسهڵاتی حیزب و سنوردارکردنی چالاکییهکانی، بهو پێیهی حیزب ئهبێ رێکخراوێکی سیاسیی بێ میلیشیا و بێ دامودهزگای نهێنی و بێ بهرژهوهندیی مۆنۆپۆڵی بێ.
6- پشتگیریکردنی کۆمهڵی مهدهنی و کارکردن بۆ زامنکردنی سهربهخۆیی سهندیکا و رێکخراوو کۆمهڵهکان و، رێکخستنی کارو چالاکییهکانیان له رێگهی دهزگایهکی باڵای سهربهخۆ وه، بهشێوهیهک که خزمهتی بهرژهوهندییه مهدهنی و پیشهییهکانی توێژهکانی کۆمهڵ بکا.
7- چاککردن وگهشهپێدانی سیستمی ئهمنی لهسهر بنهمای پرۆفیشناڵیی و وهلا بۆ نیشتمان و، چهسپاندنی کۆڵهکهکانی دهوڵهتی قانون و بهرگرتن له پێشێلکردنی مافی مرۆڤ و دور راگرتنی دهزگا ئهمنیهکان له ئینتمای حیزبی و دهستهگهریی بهرتهسک.
8- بهگژاچونهوهی تهنگبینی و تیرۆر و رهگهز پهرستی و دهمارگیری و، قهدهغهکردنی جیاکاری (دیسکریمینهیشن) لهنێوان هاووڵاتیاندا لهسهر بناغهی نهتهوه یان ئاین یان مهزهب یان باوهڕ یان جێندهر یان ئینتیمای حیزبی یاخود پایهی کۆمهڵایهتی.
تهوهری دووهم: پهیوهندی نێوان ههرێمی کوردستان و حکومهتی فیدراڵ
1- گرتنهبهری رێگهی ئاشتیانه و دیمۆکراسیانه بۆ چارهسهرکردنی کێشه ههڵپهسێردراوهکانی نێوان ههرێمی کوردستان و بهغدا بهپێی دهستوری عێراق و، لهسهر بناغهی شهراکهتی راستهقینهی سیاسی، به شێوهیهک ببێته مایهی جێبهجێکردنی ئهو ماده دهستورییانهی پهیوهندییان به مافهکانی کورد و دهسهڵاتهکانی ههرێمهوه ههیه، بێ سازش کردن له سهریان.
2- کرانهوهی ههرێمی کوردستان بهڕووی سهرجهم عیراقییهکاندا به بێ جیاوازی، بهمهبهستی کارو وهبهرهێنان وخوێندن و گهشت، ههر وهکو ناوچهکانی دیکهی عیراق.
3- دروستکردنی متمانه له نێوان کورد و عهرهب و تورکمان و ئاشوری و کلدانی و ئهرمهن و پێکهاتهکانی تری گهلی عێراق، له رێگهی پتهوکردنی گیانی دیالۆگ و پێکهوه ژیان، به تایبهت له ههرێم و له ناوچهکانی جێ ناکۆکی
4- دیاریکردنی سنوری جوگرافیی ههرێمی کوردستان و چارهسهرکردنی کێشهکانی ناوچهکانی جێ ناکۆکی بهگوێرهی ماده تایبهتهکانی دهستوری عێراق و دیالۆگی هاوبهش له نێوان دانیشتوانی رهسهنی ناوچهکاندا، به تایبهت ئهوهندهی پهیوهندی به پرسی کهرکوکهوه ههیه، چارهسهرکردنی بهگوێرهی مادهی 140 ی دهستوری عێراق و، چارهسهرکردنی ئهو کێشانهش که پهیوهندییان به ناوچهکانی شهنگال و زهممار و تهلهعفهر و شێخان و مهخمور و خانهقین و مهندهلی و ناوچه دابڕێنراوهکانی ترهوه ههیه، به جۆرێک که زامنی بهدیهاتنی مافهکانی تهواوی دانیشتوانیان بێ، به بێ جیاوازی.
5- کارکردن بۆ ههڵگرتنی زوڵمی نهتهوهیی و ئاینی لهسهر کوردی فهیلی و ئێزیدییهکان و بژاردنهوهی زهرهرو زیانهکانیان و پهرهپێدانی ناوچه ئهسڵییهکانی نیشتهجێبونیان له روی ئابوری و کۆمهڵایهتی و رۆشنبیرییهوه.
6- زامنکردنی مافهکانی گهلی کوردستان، به تێکڕای پێکهاتهکانیهوه، له بواری وهرگرتنی پۆستی سیادی و وهزاری و فیدراڵی و کاروباری دارایی و پهترۆڵ دا.
7- زامنکردنی بهشداریی خهڵکی کوردستان، به تێکڕای پێکهاتهکانیهوه، له رێکخراوه ناودهوڵهتیهکان و نوێنهرایهتییهکانی نهتهوهیهکگرتوهکان و کۆمکاری عهرهب و رێکخراوی کۆنگرهی ئیسلامی دا.
8- دامهزراندنی نوێنهرایهتییهکانی ههرێمی کوردستان له باڵوێزخانه و کونسولگهرییهکانی عێراق دا و، کاراکردنی رۆڵیان به شێوهیهکی عادیلانه، دور له بهشبهشێنهی حیزبایهتی تهسک.
9- چهسپاندنی زبانی کوردی وهکو زبانێکی رهسمی لهسهر ئاستی عێراق له دامهزراوه فیدراڵییهکان و لهو کاروبارانهشدا که دهستوری عێراق بۆی دیاری کردوه.
10- کارکردن بۆ رێکخستنی هێزی پێشمهرگهو چهکدارکردنی و مهشق پێکردنی به شێوهیهکی سهردهمیانه و یهکخستنی له چوارچێوهی هێزی پاسهوانی ههرێم و هێزی پاسهوانی سنور و بهرزکردنهوهی ئاستی گوزهرانی مونتهسیبهکانی بۆ ئاستی مونتهسیبهکانی سپای نیزامیی عێراق، وهکو بهشێک له سیستمی بهرگریی دهوڵهتی فیدراڵ.
11- زامنکردنی بهشداری پێکردنی رۆڵهکانی گهلی کوردستان، بهتێکڕای پێکهاتهکانیهوه، له سوپای عێراق و وهزارهتی بهرگری و دامهزراوه فیدراڵییه ئهمنییهکان و ههیئهی ئهرکان و هێزهکانی زهمینی و ئاسمانی و دهریایی دا .
12- زامنکردنی پشکی کوردستان له پرۆژه ستراتیجییه فیدراڵییهکانی کهرتی گواستنهوهی زهمینی و ئاسمانی و هێڵی شهمهندهفهر و کهرتهکانی نهوت و غازو میتاڵ و ئهمبارکردنی ئاو، به جۆرێک که ژێرخانی ئابوریی کوردستان ببوژێننهوه.
13- کاراکردنی رۆڵی (دامهزراوهی گشتیی چاودێری و تهخصیصکردنی داهاته فیدراڵییهکان) له پێناو دابینکردنی پشکی ههرێمی کوردستان له بهخشیش (منح) و کۆمهک و داهاته داراییه فیدراڵییهکان و زامنکردنی رۆشنی و عهدالهت، ههروهکو له دهستوری ههمیشهیی عێراق دا هاتوه.
تهوهری سێیهم: چاکسازی کارگێڕی و ئابوری
1- پێڕهوکردنی پرهنسیپی رۆشنی له مامهڵهکردن لهگهڵ بودجهی گشتی، لهبوارهکانی: وردهکارییهکانی بودجه و سهرچاوهکانی و چۆنێتی خهرجکردنی و دابهشکردنی بهسهر کهرته ئابورییهکان و ناوچهکان و ههرێمهکاندا.
2- پهرهپێدانی ئابوری و بهڕێوهبردنی گشتی و سامانی گشتی و، رزگارکردنیان له مۆنۆپۆڵ و گهندهڵی. وه هاندانی وهبهرهێنان و تهکنیکی مهعلوماتی و پێشخستنی کهرته بهرههمهێنهکانی کشتوکاڵ و پیشهسازی و سامانی ئاژهڵ و، هاندان و پهرهپێدانی کهرتی گهشتوگوزار.
3- دانانی پلانی ستراتیجی بۆ چاککردن و نوێکردنهوهی کهرتهکانی تهندروستی و پهروهرده و فێرکردن.
4- جێبهجێکردنی پرۆژهی ستراتیجی له بوارهکانی رێگاوبان و نیشتهجێکردن و هێڵی شهمهندهفهر و کارهبا و نهوت و غاز و ئاو و ئاوهڕۆ و پرد و بهنداو دا.
5- دانانی سندوقێکی تایبهت بۆ یارمهتیدانی جوتیاران و کاراکردنی رۆڵی ئهو سندوقه به جۆرێک که ببێته مایهی نیشتهجێکردنهوهیان له گوندهکان بهشێوهیهکی لایق به مرۆڤ و، هاندانیان بۆ بهشداریکردنیان له بهرزکردنهوهی ئاستی بهرههمهێنانی بهروبومی کستوکاڵ دا، له پێناوی بوژاندنهوهی ئابوریی گوند و دابینکردنی ئاسایشی خۆراک دا.
تهوهری چوارهم: دادی کۆمهڵایهتی و پهرهپێدانی سامانی مرۆیی
1- کارکردن بۆ نههێشتنی ههژاری و قهیرانی بێکاری له رێگهی دۆزینهوهی ههلی کارهوه بۆ هاووڵاتیان و ئهنجامدانی پرۆژهی گهورهی بوژاندنهوه و پهرهپێدانهوه، وه تهرخانکردنی پارهی پێویست بۆیان له بودجهی فیدراڵی.
2- بایهخدان به مناڵان و لاوان و ئامادهکردنیان له روی هونهری و جهستهییهوه، ئهویش له رێگهی پێشخستنی کهرتهکانی هونهر و وهرزشهوه و، دابینکردنی ههلی کاری یهکسان بۆ گهنجان له کهرتهکانی تایبهت و گشتی و تێکهڵاو دا.
3- جێگیرکردنی سیستمێکی عادیلانه بۆ بیمهی تهندروستی و کۆمهڵایهتی و خانهنشینیی فهرمانبهران و هاووڵاتیانی بهرههمهێن له ههردوو کهرتی تایبهتی و گشتی دا، ههروهها بۆ قوربانییانی زیندوی جهنگهکان و قهیرانه سیاسی و کۆمهڵایهتی و ئابوری و تهندروستییهکان.
4- بژاردنهوهی ئابوری ئهو ناوچانهی بهر تاوانهکانی کۆمهڵکوژی کهوتن و، سهرلهنوێ دروستکردنهوهیان به شێوهیهکی هاوچهرخانه.
5- پهرهپێدانی زانکۆکان و دامهزراوه ئهکادیمییهکان و ناوهندهکانی دیراسات و لێکۆڵینهوه و، کارکردن بۆ بهرزکردنهوهی ئاستی زانستی یان و، قهدهغهکردنی دهسوهردانی حیزب له کاروباریان و، زامنکردنی سهربهخۆیی یان و، دابینکردنی بودجهی تهواو بۆیان.
6- به عادیلانه داڕشتنهوهی سیستمی موچه و خانهنشینی و دهرماڵه و ئیمتیازات و، دیاریکردنی لانی زۆری ژمارهی پاسهوان و بڕی نهسریه و ئیمتیازاته تایبهتییهکانی بهرپرسهکان.
7- کارکردن بۆ نههێشتنی ههمو جۆرهکانی توندوتیژیی جهستهیی و دهرونی و، جیاکاری دژی مناڵان و ئافرهتان و خاوهن پێداویستییه تایبهتهکان و بهساڵاچوان و پهککهوتهکان و توێژه پهراوێزخراوهکانی تری کۆمهڵ.
8- بایهخدان به رهوهندی عێراقی له دهرهوهی وڵات و، خۆشکردنی زهمینهی کۆچی پێچهوانهی ئارهزومهندانه بۆیان، بهتایبهتی بۆ زاناو پسپۆڕ و شارهزاکانیان، له پێناو بهشداری پێکردنیان له دروستکردنهوهی ژێرخانی ئابوری و زانستی و مرۆیی وڵات دا.
9- دابینکردنی ئازادیی رادهربڕین و پشتیوانیکردنی پرۆژهکانی رۆشنبیری و هونهری و میدیایی ئازاد و ههڵگرتنی کهندو کۆسپهکانی سهر رێگهیان و، ، پاراستنی شوێنهوار و شوێنه مێژوییهکان و تهعمیرکردنیان.
10- پاراستنی ژینگهو کارکردن بۆ بڵاوکردنهوهی رۆشنبیریی ژینگهپارێزی سهبارهت به مهترسیهکانی پیسبونی ژینگهو شۆرهکات و به بیابان بون و پاراستنی جهنگهڵهکان و سروشت و، فراوانکردنی روبهری سهوزایی و قهدهغهکردنی ژاکاندنی.
بهرنامێ سیاسی یێ لیستا گۆران بۆ ههلبژارتنێن ئهنجومهنێ نوینهرێن عیراقێ / ئادارا 2010
تهوهرێ ئێكێ: ئارمانجێن سیاسی یێن گشتی
1- بنهجهكرنا بنهمایێن سیستهمێ دیموكراسی و فیدرالی لسهر بنهمایێ پێكڤه ژیانێ دناڤبهرا ههمی پێكهاتێن گهلێ عیراقێدا بۆ رێڤهبرنا دهولهتا فدرالی و دهركرنا بریارێن ستراتیژی ودابهشكرنهكا عادیلانه بۆ سهروهت وسامانێ وهلاتی.
2- دامهزراندن وكاراكرنا ئهنجومهنێ فدرالی بۆ دابینكرنا مافێن ههرێمان ودابهشكرنا كار و دهستههلاتان دناڤبهرا حكومهتا مهركهزی و ههرێمان دا.
3- دامهزراندنا دام و دهزگههێن دهولهتا فدرالی لدویف دهستورێ عیراقێ وبنهمایێن نوو و ههڤچهرخ و پهشداریكرنا گهلێ عیراقێ ب ئاوایهكێ عادیلانه لدویف شیان و ههڤوهلاتینیێ، وپێكئینانا ئهنجومهن و دهزگههێن بالا یێن فدرالی، دویر ژ ئاستهنگان و دابهشكرنێن سیاسی وحزبی و دهزگههێن كێماتیێن تهسك.
4- بنهجهكرنا دهستههلاتا یاسایێ وبهێزكرنا بنهمایێ جوداهیكرنێ دناڤبهرا دهستههلاتێن یاسادانانێ و بجهئینانێ ودادوهریێدا و رێزگرتن ل سهربخوییا دادگههان و بهێزكرنا رولێ دادگهها فدرالی دویر ژ مایتێكرن و دهستێوهردانێن سیاسی.
5- سنوورداركرنا دهستههلاتا حزبان و دیاركرنا چارچوڤهكێ بۆ بزاڤ وچالاكیێن وان، ژبهركو حزب وهكو رێكخستنێن سیاسی و نهچهكدار و بێ دهزگههێن نهێنی و بهرژهوهندیێن پاوانكری تێن نیاسین.
6- پشتهڤانیكرنا جڤاكا سڤیل و كاركرن بۆ ب دهست خستنا سهربخوهییا سهندیكا و رێكخراوان، ب ئاوایهكێ كو حزمهتا بهرژهوهندیا سڤیل و پیشهیی و تهڤـــ لایهنێن جڤاكی بكهت.
7- بهێزكرنا سیستهمێ ئاسایشێ و سهخبێریكرنا دهزگههێن وێ لسهر بنهمایێ پیشهیی و وفاداریێ بۆ وهلاتی و بنهجهكرنا بنهمایێن دهولهتا یاسایێ و نههێلانا پێشێلكرنا مافێن مرۆڤی و پاراستنا وان، دویر ژ تاگریێن حزبی وسیاسی وكێماتیێن تهسك.
8- راست هاتنا تهرۆرێ و رهگهز پهرستیێ و دهمارگیرێ و نههێلانا جوداكاریێ د ناڤبهرا ههڤوهلاتیان ل سهر بنهمایێ نهتهوه, دین, باوهری, رهگهز , ئینتیمایا حزبی یان پێگههێ جڤاكی.
تهوهرێ دووێ :پهیوهندیێن ناڤبهرا ههرێما كوردستانێ وبهغداد
1- گرتنهبهرا رێكێن ئاشتیانه و دیمۆكراسی بۆ چارهسهركرنا ههمی ئاریشێن ههلاویستی دناڤبهرا ههرێما كوردستانێ و بهغدادا لدویف دهستورێ عیراقێ و ل سهر بناغهیێ شهراكهتا راستهقینهیا سیاسی ب ئاوایهكی كو ببیته ئهگهرا جێبهجێكرنا وان ماددهیێن دهستوری ئهوێن پهیوهندی ب مافێن كورد و دهستههلاتا ههرێمان ڤه ههی بێكو سازش ل سهر بهێته كرن.
2- ڤهكرنا ههرێما كوردستانێ بێ جیاوازی ، ب مهبهستا كاركرنێ وئهنجامدانا پروژهیان یانژی بۆ خواندنێ و گهشتوگوزاریێ, وهك دهڤهرێن دن یێن عیراقێ.
3- پهیداكرنا باوهریێ ودانوستاندنێ و ژیانا ههڤپشك دناڤبهرا كورد و عهرهب و توركمان و كلدوئاشوریان و ئهرمهنان و گشت پێكهاتێن گهلێ عیراقێ، ب رێكا مكومكرنا گیانێ دیالۆگێ و پێكڤه ژیانێ ب تایبهتی ل ههرێما كوردستانێ و دهڤهرێن ناكوكی لسهر ههی.
4- دیاركرنا سنوورێن جوگرافی بۆ ههرێما كوردستانێ وچارهسهركرنا ئاریشێن دهڤهرێن ناكوكی لسهر ههی، لدویف بنهمایێن دهستورێ عیراقێ و دانوستاندنێن ههڤپشك دناڤبهرا ئاكنجیێن رهسهنێن وێ، بتایبهتی كهركوك، و بجهئینانا بهندێ 140 ژ دهستورێ عیراقێ. ههروهسا چارهسهركرنا ئاریشێن ههلاویستی ل شنگار و زمار و تهلهعفهر و شێخان و مهخمور و خانهقین ومهندلی، بۆ ب دهست خستنا مافێن ههمی ئاكنجیێن وان دهڤهران.
5- كاركرن بۆ نههێلانا وێ حهیف و مهزلومییهتا نهتهوهی و مهزههبی و ئهوا ب سهرێ كوردێن فهیلی و ئێزدیان هاتی و قهرهبوكرنا وان ژئالیێ ئابوری و جڤاكی و رهوشهنبیریڤه.
6- دابینكرنا مافێن گهلێ كوردستانێ ب تهڤـــ پێكهاتێن وێ د وهرگرتنا پۆستێن سیادی و كاروبارێن دارایی و پهترۆلێ دا.
7- دابینكرنا بهشداریا گهلێ كوردستانێ ب گشت پێكهاتێن خوڤه، درێكخراوێن جیهانی و دهزگههێن نهتهوهێن ئێكگرتی و كومكارا عهرهبی و رێكخراوێن دهولهتێن ئیسلامی دا.
8- دامهزراندن و كاراكرنا نوینهراتیێن ههرێما كوردستانێ د بالیوزخانه و كونسولخانێن عیراقی دا، وهكو نوینهرێن راستهقین و لدویف بنهمایێن عادیلانه ودویر ژ دابهشكرنا حزباتیا تهسك.
9- چهسپاندنا زمانێ كوردی وهكو زمانهكێ فهرمی ل ههمی دامودهزگههێن فیدرالی ل عیراقێ، لدویف وان بنهمایێن یاسایی ئهوێن د دهستورێ عیراقێدا هاتین.
10- كاركرن بۆ رێكخستنا هێزا پێشمهرگێ كوردستانێ و مهشقكرنا وان لدویف بنهمایێن نوو و ههڤچهرخ و ئێككرنا وان دچارچوڤێ پاسهوانێن ههرێمێ و پاسهوانێن سنووری، و باشكرنا ژیانا وان چونكی پێشمهرگه بهشهكن ژ سیستهمێ بهرهڤانیا دهولهتا فیدرال.
11- دابینكرنا پهشداریا كور و كچێن كوردستانێ ب گشت پێكهاتێن خوڤه، دناڤــــــ (تهشكیلاتێن) لهشكهرێ عیراقێدا و د وهزارهتا بهرگریێ و د دامودهزگههێن ئاسایشا فدرالی و دهزگههێ (ئهركان) و هێزا لهشكهرێ عیراقێدا بگشتی.
12- دابینكرنا بهشێ كوردستانێ د ئهنجامدانا پرۆژێن ستراتیژی یێن فیدرالی ل ههرێما كوردستانێ، وهكو پرۆژێن ڤهگوهاستنا عهردی و عهسمانی و نهفت و غاز و سامانێن ژێر عهرد و عومباركرنا ئاڤێ پێخهمهتا پێشدابرنا ژێرخانا ئابووریا كوردستانێ.
13- ئهكتیڤكرنا دامودهزگههێن گشتی بۆچاڤدێریێ و ب دهستڤهئینانا داهاتێن فیدرالی ژبۆ دابینكرنا پشكا ههرێما كوردستانێ ژ وان داهاتان و دابینكرنا وان برهنگهكێ شهفاف و عادیلانه لدویف بنهمایێن دهستورێ عیراقێ.
تهوهرێ سیێ :باشكرنا بارێ ئابوری وكارگێری
1- پهیرهوكرنا پرهنسیپێن شهفاف ل دهمێ سهرهدهریكرنێ دگهل بۆدجهیا گشتیدا، دتهڤـــــ واراندا: هوردهكاریێن بودجه و چاڤكانیێن وێ چاوانیا مهزاختنێ و دابهشكرنێ بسهر كهرتێن ئابووری و دهڤهران و ههرێماندا.
2- پێشدابرنا ئابووری وكارگێریا گشتی وسامانێ گشتی و رزگاركرن ل گهندهلیێ وپاوانكرنێ. ههروهسا هاندانا پرۆژان وپێش ئێخستنا كهرتێن بهرههم ئانینێ د وارێ كشتوكالی و پیشهسازی و و سامانێ ئاژهلداریێ و پێشدابرنا كهرتێ گهشتوگوزاریێ.
3- دانانا پلانێن ستراتیژی پێخهمهت پێشئێخستن و باشكرنا كهرتێ ساخلهمیێ و پهروهردێ و فێركرنێ.
4- بجهئینانا پروژێن ستراتیژی د وارێ رێكوباناندا، هێلێن ئاسنی، كارهبا، نهفت و غاز، ئاڤێ و ئاڤ رێژیێ، و پر و بهربهستان.
5- دانانا سندوقهكا تایبهت بۆ ههڤكاریكرنا جوتیاران و كاراكرنا رۆلێ وێ سندۆقێ كو ببیته ئهگهرا وێ یهكێ كو جارهكا دی بیهَنه ئاكنجیكرن ل گۆندان و ب ئاوایهكێ كو ههژی مرۆڤی بیت, و بێن هاندان بۆ بهشداریكرنێ د ئاستی بلندكرنا بهرههمئانینا بهروبومێ چاندنێ, ژ پێخهمهتا پێشدابرنا ئابووریا گوندان و دابینكرنا ئاسایشا خارنێ.
تهوهرێ چارێ : عهدالهتا جڤاكی وپێش ئێخستنا سامانێ مرۆڤی
1- كاركرن بۆ نههێلانا ههژاریێ و قهیرانا بێ كاریێ، برێكا پهیداكرنا دهلیڤێن كاری بۆ ههڤوهلاتیان وئهنجامدانا پرۆژێن گهشهكرنێ یێن مهزن و دابینكرنا بۆدجهیهكێ گۆنجای بۆ ڤێ مهرهمێ ژ بۆدجهیێ فیدرالی.
2- گرنگی وپیتهدان ب نهوهیێن نوو، پێگههاندنا زارۆك و گهنج و لاوان ژ ئالیێ هزری و جهستهیی و هونهری، برێكا پێش ئێخستنا كهرتێ وهرزشی وهونهری و دابینكرنا دهلیڤێن كاری، ب ئاوایهكێ وهك ههڤـــ بۆ لاوان د گشت كهرتێن تایبهت و گشتی و تێكهلدا.
3- بجهئینانا سیستهمهكێ یهكسان بۆ دابینیا جڤاكی و ساخلهمی و خانهنشینا فهرمانبهران و ههڤوهلاتیێن بهرههمێنهر دكهرتێن گشتی و تایبهتدا، ههروهسا بۆ قوربانیێن شهری و قهیرانێن سیاسی و جڤاكی و ئابوری و ساخلهمیێ.
4- قهرهبوكرنا وان دهڤهرێن توشی كارێن ژناڤبرنا كومهكوژیێ بووین، ژ ئالیێ ئابوری كوجارهك دی بهێنه ئاڤهدانكرن برهنگهكێ مودرن و ههڤچهرخ و نوی.
5- پێشدابرنا زانینگههان و دامهزراوهیێن ئهكادیمی و ناڤهندێن دراسات و لێكۆلینێ و كاركرن بۆ بلندكرنا ئاستێ زانستی و قهدهغهكرنا دهست تێوهردانا حزبان دكاروبارێن وان و بدهست خستنا سهربخوهیا وان و دابینكرنا بۆدجهیهك تهمام بۆ وان ناڤهندان.
6- پێداچوون وچارهسهركرنهكا عادیلانه بۆ سیستهمێ موچهیان، خانهنشینی و دهرماله و ئیمتیازان, دیاركرنا زۆریا زێرهڤانان نهسرییه و ئیمتیازاتێن تایبهت یێن بهرپرسان.
7- بنبركرنا ههمی رهنگێن توندوتیژیێن جهستهیی و دهرونی و جیاوازیێ د دهرههقێ زاروكان، ژنان، خودانێن پێدڤیێن تایبهت و بهشێن دن یێن جڤاكی كو هاتینه پشت گۆهخستن.
8- گرنگی دان ب رهڤهندا كوردی و عیراقی ل دهرڤهی وهلاتی وكاركرن بۆ پهیداكرنا زهمینهكێ گونجای كو جارهكا دی ڤهگهرنه وهلاتێ خۆ بێی كو خورتی لێ بهێتهكرن.بتایبهت زانا و تایبهتمهندێن ُپسپوَر و شارهزا وخودان شیان، بوبهشداریكرنا وان د پرۆسا گهشهكرنا ئابوری و زانستی و مرۆڤی د وهلاتی ده.
9- پشتهڤانیكرنا پرۆژهیێن رهوشهنبیری و هونهری و میدیایا ئازاد و نههێلانا رێگریان و پارستنا شونوار و جهێن دیرۆكی و نوژهنكرنا وان.
10- پاراستنا ژینگه و كاركرن بۆ بهلاڤكرنا رهوشهنبیریا ژینگه پارێزیێ سهبارهتی مهترسیێن پیسبوونا ژینگههــ و بیابان بوون و پارستنا دارستانان و بهرفرههكرنا رووبهرێ كهسكاتیێ و قهدهغهكرنا ژناڤبرێ.
البرنامج السیاسي لقائمة التغيير (گۆڕان) لانتخابات مجلس النواب العراقي/ آذار 2010
المحور الأول: الأهداف السياسية العامة
1- ترسيخ مباديء النظام الديمقراطي على أساس الشراكة الحقيقية بين مكونات الشعب العراقي فيما يتعلق بإدارة مفاصل الدولة الاتحادية واتخاذ القرارات الاستراتيجية والتوزيع العادل للثروات.
2- تأسيس مجلس الإتحاد و تفعيله بما يضمن حقوق الأقاليم وتوزيع الصلاحيات بين السلطة الاتحادية والأقاليم.
3- هيكلة مؤسسات الدولة الاتحادية وفق دستور العراق والمعايير العصرية والإشراك العادل لأبناء الشعب العراقي فيها على أساس المواطنة والكفاءة، وتشكيل المجالس والهيئات الاتحادية العليا بعيداً عن التبعية والمحاصصة السياسية والحزبية والفئوية الضيقة.
4- تثبيت سلطة القانون وتعزيز مبدأ الفصل بين السلطات التشریعیة والتنفيذية والقضائية، وإحترام إستقلالية القضاء وتفعيل دور المحكمة الاتحادية بعيداً عن المحاصصة والتدخلات السياسية.
5- تحديد سلطة الأحزاب وتأطير أنشطتها باعتبارها تنظيمات سياسية مجردة من الميلشيات والأجهزة السرية والمصالح الإحتکارية.
6- دعم المجتمع المدني والعمل على استقلالية النقابات والمنظمات والجمعيات والإتحادات بما تخدم المصالح المدنية والمهنية للشرائح الاجتماعية وتنظيم نشاطاتها عبر هيئة مستقلة عليا.
7- اصلاح وتطوير النظام الأمني على أساس المهنية والولاء للوطن وترسيخ دعائم دولة القانون والحد من انتهاكات حقوق الإنسان، وتحصينه ضد الانتماءات الحزبية والسياسية والفئوية الضيقة.
8- محاربة التعصب والارهاب والعنصرية والتشدد، ومنع التمييز بين المواطنين على أساس القومية أو الدين أو المذهب أو العقيدة أو الجنس أو الانتماء الحزبي أو الموقع الإجتماعي.
المحور الثاني: العلاقة بين إقليم کردستان والحكومة الاتحادية
1- تبني السبل السلمية والديمقراطية في حل المشاكل العالقة بين إقليم کردستان وبغداد ووفقا لدستور العراق وعلی أساس الشراکة السياسية الحقيقية بما يضمن تثبيت کل ما ورد في الدستور بشأن حقوق الکرد والصلاحيات والسلطات الممنوحة للأقاليم وعدم التهاون بشأنها.
2- إنفتاح إقليم کردستان بوجه العراقيين دون تمييز للعمل والاستثمار والتعليم والسياحة اسوة بسائر مناطق العراق.
3- بناء أواصر الثقة بين الكرد والعرب والتركمان والآشوريين والكلدان والأرمن وسائر مكونات الشعب العراقي وخاصة في الاقليم وفي المناطق المتنازع عليها عن طريق تعزيز الحوار والتعايش.
4- ترسيم الحدود الجغرافية لإقليم کردستان وحل مشاكل المناطق المتنازع عليها وفق المواد المنصوص عليها في دستور العراق والحوار المشترك بين سکانها الأصليين، وخصوصاً ما يتعلق منها بقضية كركوك من خلال تطبيق المادة 140 من دستور العراق، ومعالجة المشاكل المتعلقة بمناطق سنجار وزمار وتلعفر وشيخان ومخمور وخانقين ومندلي وغیرها من المناطق المتنازع علیها، بما يضمن حقوق قاطنيها جميعا دون تمييز.
5- العمل على رفع الغبن القومي والديني عن الكرد الفيليين والأيزيديين و تعويضهم ماديا ومعنويا وتنمية مناطقهم الأصلية من النواحي الاقتصادية والاجتماعية والثقافية.
6- ضمان حقوق أبناء شعب کردستان في مجال تقلد المناصب السيادية والوزارية والاتحادية کما في المجالات المالية والنفطية.
7- ضمان مشاركة أبناء شعب کردستان بجميع مکوناته في وكالات ومنظمات الأمم المتحدة والجامعة العربية ومنظمة المؤتمر الاسلامي.
8- تأسيس ممثليات لاقليم کردستان في السفارات والقنصليات العراقية وتفعيل دورها وفق معايير عادلة بعيداً عن المحاصصة الحزبية الضيقة.
9- تثبيت العمل باللغة الكردية كلغة رسمية على مستوى العراق في المؤسسات الاتحادية والشؤون المنصوص عليها في دستور العراق.
10- العمل على تنظيم قوات البيشمرگة وتسليحها وتدريبها وفق معايير عصرية وتوحيدها ضمن قوات حرس الاقليم وحرس الحدود ورفع المستوى المعيشي لمنتسبيها أسوة بمنتسبي القوات المسلحة النظامية العراقية كجزء من منظومة الدفاع في الدولة الاتحادية.
11- ضمان مشاركة أبناء شعب کردستان بجميع مکوناته في الجيش العراقي ووزارة الدفاع والمؤسسات الأمنية الاتحادية وهيئة الأركان والقوات البرية والجوية والبحرية.
12- ضمان حصة إقليم کردستان من المشاريع الاستراتيجية الاتحادية في قطاعات النقل البري والجوي وسکک الحديد وقطاعات النفط والغاز والمعادن وتخزين المياه بما ينعش البنی التحتية لاقليم کردستان.
13- تفعيل دور الهيئة العامة لمراقبة وتخصيص الواردات الاتحادية لضمان نصيب إقليم کردستان من المنح والمساعدات والموارد المالية الاتحادية وضمان الشفافية والعدالة وفقا لنصوص دستور العراق.
المحور الثالث: الاصلاح الاداري و الاقتصادي
1- إعتماد مبدأ الشفافية في التعامل مع المیزانية العامة، فيما يتعلق بتفاصيلها ومصادرها وكيفية صرفها وتوزيعها على القطاعات والمناطق والأقاليم.
2- تطوير الاقتصاد والادارة العامة والمال العام وتحريره من الإحتکار والفساد، وتشجیع الاستثمار والتقنية المعلوماتية وتطویر القطاعات الانتاجية في مجالات الزراعة والصناعة والثروة الحيوانية وتشجيع وتطویر قطاع السياحة.
3- وضع خطط استراتيجية كفيلة باصلاح وتحديث قطاعات الصحة والتربية والتعليم.
4- تنفيذ مشاريع إستراتيجية في مجال الطرق و الاسکان وسكك الحديد والكهرباء والنفط والغاز والماء وشبکات الصرف الصحي والجسور والسدود.
5- إنشاء صندوق خاص بدعم الفلاحين وتفعيله لغرض إعادة إسکانهم في قراهم بشکل لائق وتشجيعهم علی المساهمة في جهود رفع مستوی الانتاج الزراعي بهدف إنعاش إقتصاد الريف وتأمين الأمن الغذائي الوطني.
المحور الرابع: العدالة الاجتماعية وإنماء الثروة البشرية
1- العمل على معالجة الفقر وأزمة البطالة من خلال ايجاد فرص عمل للمواطنين وإنجاز مشاريع تنموية كبرى ورصد تمويل مادي اتحادي مناسب لهذا الغرض.
2- الاهتمام بالاطفال والشباب، وتأهيلهم من النواحي الفنية والجسدية عبر تطویر قطاعات الفنون والریاضة وتأمين فرص عمل متکافئة للشباب في القطاعات الخاصة والعامة والمختلطة.
3- تثبيت نظام عادل للضمان الصحي والاجتماعي والتقاعدي للموظفين والمواطنين المنتجين في القطاعين العام و الخاص، وضحايا الحروب والأزمات السياسية والاجتماعية والاقتصادية والصحية.
4- تعويض المناطق التي تعرضت لعمليات الابادة الجماعية من الناحية الاقتصادية وإعادة إعمارها بصورة عصرية.
5- تطوير الجامعات والمؤسسات الأكاديمية ومراكز الدراسات والبحوث، والعمل علی رفع المستوی العلمي لها، ومنع تدخل الأحزاب في شؤونها، وضمان استقلاليتها مع تخصيص نفقات مالية كافية لها.
6- إجراء إصلاحات عادلة في نظام الرواتب والأجور والتقاعد والمخصصات والامتيازات، وتحديد الحد الأعلى للنثريات وعدد حراس المسؤولين وامتيازاتهم الخاصة.
7- العمل علی انهاء كافة أشكال العنف الجسدي والنفسي والتمييز بحق الأطفال والنساء وذوي الاحتياجات الخاصة والمسنين والعجزة والشرائح المهمشة في المجتمع.
8- الاهتمام بالجالية العراقية خارج البلاد، والعمل علی تهيئة الارضية المناسبة للهجرة المعاکسة الطوعية دون إکراه، وخاصة للعلماء والمختصين وذوي الكفاءات والخبرات وضمان إشراکهم في مشاريع التنمية الاقتصادية والعلمية والمعرفية والبشرية للبلاد.
9- ضمان حرية الرأي والتعبير ودعم المشاريع الثقافية والفنية ووسائل الإعلام الحر وإزالة العقبات التي تعترضها، وحماية الآثار والأماكن التاريخية وترميمها.
10- حماية البيئة والعمل على نشر ثقافتها فيما يخص مخاطر التلوث والملوحة والتصحر وحماية الغابات و الحیاة الطبیعية وتوسيع رقعة المساحات الخضراء ومنع العبث بها.
ﮔوران (دهگیشیم) سیاسی لیستهسى ﭙروﮔرامى عراقتا پرلمانتو مجلس سیچیمی/ مارت 2010
بیرینجى أكسهن: ﮔنهل سیاسی هدف
1- عراقین أتنیك مللتلرى اراسیندا دیمقراسی دهستهیى تمللرى اوزهرینه ﮔرچك اورطاقلیغى یرلشتیریب، بیرلشمیش دولتین آلدیغى سیاسی قرارلارى واورونلرینی عادل بیر شكلده ﭙایلاشما سینى صاغلاماق.
2- بولـﮔـهلر اراسیندا أتنیك حقلارین ﭙایلاشیمینى ایچهرهن بیرلیك كونسه ینین قورولماسینى باشارماق وبولگه حقلارینی قوریوب، گورهو ویتکلیری پایلاشماق.
3- عراقین چاغداش انا یاساسینین ایلكهلرى دوزهینده بیرلشمیش دولتین هیكلینین قورولماسى، دوغرو وعادل بیر شكلده عراق اوغوللارینین اراسیندا وطنداشلیق أشلیك حقلاری ویوكسهك مجلس هیئتلرینى آییریمجیلیقتان وسیاسی پارتی پایلاشیمیندان اوزاق توتماق.
4- قانون اقتدارینى قوروماق و یوروتمه اداره جیلیك اقتداردان آیرى، باغیمسیزلیغا صایغى ﮔوستهرمهك، سیاسی ﮔیریشیملردهن اوزاق بیرلیك صاوونمالارى أکتیف روله گتیریب صاغلاماق.
5- گیزلی ئورگوتلر کندی چیقارو منفعلتلری اچیسیندان هر آلانا قویمالاریندان، سیاسی قورولوشلارین سلاحسیزلیق اولوشوملاریندان دولایی یتکیلرینی بهلیرلمهک وچابالارینی اوغوسوزلیق وآچیغا چیقارماق.
6- سیویل طوﭙلوملارى دهستهکلهمهک، باغیمسیز طوﭙلومصال هیئتلرین قورولوش وچالیشماسینى یرینه ﮔتیرمهك ایچین سیویل وچالیشقان قوللارى قوروماق، باغیمسیز سویل دهرنهك و صندیقالارین چالیشمالارینى دا دهستهكلهمهك.
7- أمنیت ﮔوچلرینى ﮔهلیشدیرمهك، یورد و دولته اطاعت وصایغى چهرچیوه سینده قانونی بیر دولتین قورولماسى ایچین انسان حقلارینا هایقیرى اولان چابا وایله ملردهن اوزاق وسیاسى ﭙارتى أتنیكلردهن اوزاق قوراللارا دایانماق، سیاسی ایریمجیلیق و پارتیجیلیکدهن اوزاق باریش وصاغلام بیر گیچیم قورماق.
8- ترور و وآیریمجیلیقلارا قارشى دورماق، وطنداشلار اراسیندا میللى، دینى ومذهب ﮔیبى طوﭙلوم قورولوشلارى اراسیندا آیریمجیلیق یاﭙماماق اساسینى باشاقدیر.
ایكینجى أكسهن: بیرلشمیش حكومت ایله كوردستان بولـﮔـه سى ایلیشـﮔیسى
1- بارش ودیمقراسى یولویلا بغداد ایله كوردستان بولـﮔـهسى اراسیندا صورونلارى چوزمهك اورطاقلاشا سیاسی حقلاری پایلاشماقانا یاسادا به لیرلندیغی گیبی کورد خلقینین یتکی واقتداردان گهری قالمامالاری.
2- كوردستان بولـﮔهسى قاﭙوسونو دیـﮔر بولـﮔهلر ﮔیبى آیریمجیلیق یاﭙمادان چالیشماق، أﮔیتیم، وتوریزم ﮔیبى فرصتلار ایچین آچماق.
3- عراقتا یاشایان بوتون مللتلر كورد، عرب، توركمان، كلد و آشوریلر ایله اینانچ دولو ایله تیشیم قورماق، ئوزه للیكلهده صورون یاشانان بولـﮔهلرده گووهن صاغلاماق.
4- عراقین آنا یاساسینداكى مادهلره ﮔوره كوردستان بولـﮔـه سى نین جغرافى صینیرینى صورونسوز چیزمهك، و بولـﮔـهده یاشایان خلق ایله صاغلام دیالوگ قورماق، باشتا كركوك صورونو اولماق اوزره 140 مادهسینى بیرده سنجار، زمار، شیخان، خانقین، مندلى گیبی بولــﮔـه لرده یاشایانلارین توم حقلارینى آیریمجیلیق یاﭙمادان قازاندیرماقدیر.
5- بولـﮔـهده یاشایان فیلی كورد، یزیدیلرین یاشادیقلارى حقسیزلیقلارى قالدیرماق، كندى آصیل یرلرینده أكونومیك، طوﭙلومسال، وكولتورهل حقلارینى ئودهمه كدیر.
6- كوردستاندا یاشایان کورد ملتینین سیاسی ﮔورهوده/ باقانلیق، مالی، و ﭙترول حقلارینى ﮔرانتى ایتمهك.
7- كورد خلقینین، بوتون بیرلشمیش ملتلر، عرب جامعهسى، واسلامى ئورﮔوتلرله أشیتلیك قاطقیلارینى صاغلاماق.
8- كورد تمثیلجیلیكلرینى بوتون ألچیلیك وعراق قونصولوسلاردا، ﭙارتى اتكیلریندهن اوزاق ﮔورهوه كورد تمثیلجیلرى یرلشدیرمهك پارتی اتکیلریندهن اوزاق، دروست بیر دوزهن گونده مهگتیرمهک.
9- عراقین آنا یاساسیندا بلیرلندیغى ﮔیبى بوتون رسمى قورولوشلاردا كوردجه نین رسمى بیر دیل اولاراق اویغولانماسینى صاغلایاجاغیز.
10- چاغداش دوزهیده ﭙیشمرﮔـه و سلاحلى ﮔوچ أﮔیتیمى ﮔورمهك صینیرﮔوچلرى ایله وعراقى قوروماقتا اولان بیرلهشیك ﮔوچلرایله بیرله شدیرمهك، عراق اوردوسو دوزهینده سلاحلندیریب فایدالاندیریب آقینجیلارینین حقلارینی صاوونوب بیرلهشیک دولتی صاوونما سیسته مینین بیر پارچاسی اولاراق عینى ئوزه للیكده یاشام ﮔیچیملرینى ده ﮔرانتى یه الاجاغیز.
11- عراقین بوتون صاوونما ﮔوچلرى: قارا، هاوا، دهنیز، وصاوونما باقانلیغینین أمنى ﮔوچلرى ایله كورد ﭙروژه لرینى سیـﮔورته ایدیب کوردستان خلقینین قاطقیسینی دا الده ایتمهک.
12- كورد خلقینین، قارا، هاوا ترهن ﮔیبى ستراتیجى ایله تیشیمینى ﮔرانتى ایدیب غاز ﭙترول ودیـﮔر معدنلر له صو ﮔیبى مادهلرى كوردستان ایچین آلت یاپی اولاراق تامین ایتمهك شرطدیر.
13- كوردستان بولـﮔه سینین مالی قازانچلاری الده ایتهك ایچین وداغیتیلان یاردیملارین ﮔوز آلتیندا داغیتیلماسینى وعراق آنا یاساسیندا اویغولانان مادهلره ﮔوره ﮔوزهتلمهایچین ﮔووهنلى بیرهیئت حاضیرلاییب چالیشدیرماق ئونه ملیدیر.
اوچونجو أكسهن: اداری واكونومیك دوزهلتمهلر
1- ﮔنهل بوتچهو دهنگه پرنسیپلرینه گوره اچیق شفاف باغلانتی قورماق گنهل بوتچهنین قایناغینی، بولگه ویرلره ﮔوره ﭙایلاشیلیب خارجانماسینی دا صاغلاماق.
2- دولتین تاریم وصنایع، حیوانجیلیق ثروتینین ویریم وقازانچلارینى ضبط ایتمهكتهن وبوشونا خارجانماقتان قورتارماق ایچین ﮔووهنلى بیر هیئت قورماق ﮔره كلى دیر.
3- آﮔیتیم وئوﮔره تیم ایله صاغلیق طوپلومسال الانلارداینى ستراتیجى ﭙروژهو پلانلار صاغلاماق.
4- مملكتده خدمی ستراتیجى ﭙروژهلردهن یرلهشیم، اولاشیم، صو، الكتریك، ﭙترول، غاز ﮔیبى یول وباراژلار ﮔیبى ستراتیجى ﭙروژهلره باشلاماق.
5- چیفتچیلر ایچین یتهرلی بوتچه ایرماق کویلرینه دونمهک فرصتی و اونلارا یاقیشان یاشام تارزی الده ایتمهک مملکتین اکنومی وقالقینماسی ایچین بوتجه صاندیقی آیرمام.
دوردونجو اكسهن: سوسیال عدالت طوﭙلومونو ﮔلیشتیرمهك
1- فقیرلیك وایشسیزلیك كریزینه قارشى ایش فرصتى بولماق وﮔلیر صاغلاماق، بو اماچلا دوزﮔون بیر بوتچه و بویوك ﭙروژهلر الده ایتمهك.
2- چوجوقلار وﮔنچلرایچین داها آیدن گلجهک صاغلاماق ایچین بدهن ورسم صـنعتى أﮔیتیمى ﮔیبى قونولاردا یاردیمجى اولوب اونلارا ایش فرصتلارى طانیماق.
3- أمهكلى وئوره تیجى أیشچیلر، مامورلارایچین سیـﮔورتا، صاغلیق وسوسیال صوروملولوغو اوستلهنمهك و سیاسی كریز سوسیال وصاغلیق الانیندا صاغلام وعادل بیر قورال چیزمهك.
4- صوى قریما معروض قالان بولـﮔـهلر وصواش قوربانلارینا اقتصادى قونولاردا دهستهك ویقیلان بولـﮔـهلره چاغداش یاﭙیلما خدمت چاباسى ﮔوستهرمهك.
5- اونیفیرسیته واكادیمى مركزلرینى ﮔلیشدیرمهك، بیلیم آچیسیندان سهویه لرینى یوكسهلتمهك چاباسیندا بولونماق وﭙارتى ﮔیریشیملریندهن اوزاق اونلارایتهرلى بوتچه ایرماق.
6- امه كلیلره ویتكیلیلرین قورومالارینا ان یوکسهک واویغون قیمتده معاش بوتچه عیارلارماق ودیگر ئوزه للیکلرینی بهلیرلمهک.
7- طوﭙلومو باصقى وشدتدهن قورتارماق چوجوق، قادین وكیمسهسیزلر ایچین دار العجزه ﮔیبى یرلره خدمت خدمتلرده بولونماق.
8- یورد دیشیندا بولونان وطنداشلاریمیزا صاحب چیقماق وبوتون صورونلارینى چورمهك، یوردون اكنومى وعلمى قونولاردا، کین، نفرت دهن اوزاق کیمسهیی کوستورمهدهن ایش بیرلیگی قورماق وظیفه سینى ﮔورمهك.
9- كولتورهل وصنعت قونولاریندا باصین ومدیاجیلاریمیزى قوروماق ازگور گوروشلره فرصت واونلارا ﮔرهكلى دهستهگی ویرمهک، تاریخى یرلریمیزى ده قوروماق ویاﭙیلاندیرماق ئونده ﮔلهن وظیفه میزدیر.
10- چهوره اورمالیق بولـﮔـهلریمیزى قوروماق اطرافى یشیللندیرمهك ﮔیبى آچیق یرلره اولوملو باقماق چهوره کولتور باقیمدان گتیرمهک چاباسی ﮔوستهرمهك انسانلاریمیزى بویوك آفتلردهن قوروماق دیر.
The Gorran (Change) List Platform for the coming Iraqi Parliamentary Elections in March 2010
Section One: Political Goals
1. Reinforce the principles of federal democratic system based on the genuine partnership involving all the Iraqi peoples to manage the entities of Federal state, make strategic decisions, and fairly distribute the wealth;
2. Establish Federal Parliamentary Council and so enable it to guarantee the rights of the regions and delegate authorities between the Federal Government and the Regions;
3. Regenerate the Federal state entities in accordance with the Iraqi Constitution and the new standards; fairly involve the Iraqi citizens in such entities without discrimination; and form high Federal entities and assembly far from submission, nepotism and partisan loyalty;
4. Enforce the rule of law and reinforce the start of separating legislative, executive and judicial powers from each other; respect the judicial independence and promote the role Federal Court far from the partisan allotment and political interference;
5. Define the power of political parties and limit their activities based on the concept that a political party shouldn’t have militia, secret entities and monopolist interests;
6. Support the civil society and work on to ensure the independence of unions, civil society organizations (CSOs) and not-for-profit organizations (NGOs), and organize their works and activities through a high independent entity in a way that it should serve the civil and occupational interests of the community groups;
7. Reform and develop the security system based on professionalism and loyalty to the homeland; enforce the principles of law state and prevent the violation of human rights, and neutralize the state entities from partisan affiliation and nepotism; and
8. Fight pessimism, terror, racism and fundamentalism; prevent discrimination among the Iraqi citizens based on ethnicity, religion, faith, belief, gender, partisan affiliation or social status.
Section Two: Relationship between the Kurdistan Region and Federal Government:
1. Resort to peaceful and democratic resolutions to solve the pending problems between the Kurdistan Region and Baghdad in conformity with the Iraqi Constitution and genuine political partnership in a way that it should lead to implementation of the constitutional articles related to the Kurds’ rights and the Region’s authorities without compromising on them;
2. Open up the Kurdistan Region to the entire Iraqi people without exclusion so they can work, invest, reside, and get educated as it is in the rest of Iraqi regions;
3. Build the confidence among the Kurds, Arabs, Turkomans, Assyrians, Chaldeans, Armenians and other Iraqi peoples through strengthening dialogue spirit and coexistence, especially in the Kurdistan Region and disputed areas;
4. Define the geographic borders of the Region and resolve the disputed areas according to the specific articles of the Iraqi Constitution and reciprocal dialogue among the aboriginal populations of the areas, especially the ones related to the Kirkuk question, and resolve them based on the Article 140 of the Iraqi Constitution; provide solutions to such problems related to the areas of Sinjar, Zammar, Talaafar, Sheikhan, Makhmour, Khanaqeen, Mandaly, and other split areas in a way that it can ensure realization of all the citizens’ rights without discrimination;
5. Work on to lift off the ethnic and religious persecutions on the Faili Kurds and Yezidis as well as compensating them and enhancing their indigenous habitats in terms of economic, social and cultural developments;
6. Ensure the Kurdistan peoples rights including all the groups to hold presidential, ministerial and federal positions as well as management of financial and petroleum affairs;
7. Ensure the engagement and representation of the Kurdistan people including all the groups in the international organizations, the Unites Nations agencies, the League of Arab States and International Islamic Conference;
8. Establish the Kurdistan Region representative offices inside the Iraqi embassies and consulates, and activate their roles in conformity with justice standards and far from the rigid partisan allotment;
9. Enforce the Kurdish Language as an official language in the Federal entities at the level of Iraq as well as in the affairs the Iraqi Constitution set forth to it;
10. Work on to organize, arm and train the Peshmerga forces in accordance with the modern standards and unite them within the Kurdistan Region Guard Forces and Border Protection Patrols, and work on to promote their living conditions and personnel up to the level of the Iraqi Army personnel, and as a part of the Federal defense system;
11. Ensure the involvement of Kurdistan people including all the groups to serve in the Iraqi Army, Ministry of Defense, Federal security entities, Military Chief of Staff Command as well as in the Iraqi Infantry, Air Force and Navy;
12. Ensure the provision of Kurdistan share in the strategic Federal projects in the transportation sector including land, aerial, and rail way, the sectors of petroleum, natural gas, metals, and water reserve in a way that they should revive the infrastructure of Kurdistan Region; and
13. Activate the role of institutions such as Public Comptroller and Federal Revenues Allocation to provide the share of Kurdistan Region out of the grants, aids and Federal funding, and to provide justice and transparency as set forth in the Iraqi Constitution.
Section Three: Economic and Administrative Reforms
1. Apply the principle of transparency in dealing with the public budget in terms of the budget details, its resources and how it’s spent and distributed to the economic, local and Regional sectors;
2. Develop the economy, public administration and wealth, and salvage them from monopoly and corruption; promote investment and information technology, and enhance the productive sectors of agriculture, industry, and animal wealth; and encourage and develop the tourism sector.
3. Set strategic plans to ensure maintenance and renewal of the health, education, and learning sectors;
4. Implement strategic projects in the areas of roads, rail tracks, electricity, gas and kerosene, water and sewerage, bridges and dams; and
5. Set up and promote a special fund to help the farmers in a way that it should lead to their rehabilitation to the rural areas considering the humanistic aspect, and promote them to involve in increasing the level of the agricultural production for revitalizing rural economy and providing the food security.
Section Four: Social Justice and Development of Human Resources
1. Work on to eliminate poverty and the unemployment crisis through providing work opportunities and executing huge revitalization projects and allocating proper funds for them from the Federal budget;
2. Provide care to the children and youth and get them ready physically and technically through the development of such sectors as sports and arts, and provide equitable work opportunities for the young in the private, public and combined sectors;
3. Establish a fair pensioning system for the health, social, public service retirement and productive citizens in both public and private sectors; also provide fair pensions to the survivors of the wars, political, social, economic, and health crises;
4. Provide economic compensations to the areas affected by mass killing, and rebuild them based on the modern standards;
5. Develop the universities, academic institutions, and research and study centers; work on to rise their scientific level, prevent partisan interference in their affairs, ensure their independence, and provide them with adequate funding;
6. Fairly restructure the systems of salary, retirement pension, benefits, privileges, and determine the maximum numbers of guards, lump sum budget, and special privileges that the public officials can have;
7. Work on to prevent all the types of physical and psychological violence as well as preventing discrimination against the women, children, people with special needs, elderly, and other marginalized groups of the community;
8. Take care of the Iraqi diaspora abroad and pave the way for their voluntarily counter-immigration, especially for the scientists, professionals and experts among them to involve them in rebuilding the economic, scientific and humanitarian infrastructure of the country;
9. Provide the freedom of opinion and support the cultural, artistic and independent media projects, and eliminate the obstacles in their way, and protect and reconstruct the archeological and historic sites; and
10. Protect the environment and work on to raise the environment-keeping awareness about the threats of environment pollution, salination, desertification, and protect the forest and nature; expand the green areas and prevent messing them up.